Mimo że aktualnie łożyska są w naszym życiu wszechobecne, wiele osób ciągle nie zdaje sobie sprawy z ich istnienia, bo właściwie… co to jest łożysko?

Łożysko to niewielka część o prostej budowie i mechanice, która odpowiada za wszelkiego rodzaju ruchy obrotowe maszyn i sprzętów, takich jak, chociażby wyciskarka wolnoobrotowa, rower, mikser czy wentylator. Łożyska znane są przede wszystkim z tego, że znacznie zmniejszają siłę tarcia poszczególnych elementów o siebie, przez co zapewniają płynną i cichą pracę maszyn.

Łożyska – rodzaje

Łożyska można dzielić na wiele kategorii i podkategorii, biorąc pod uwagę różne kryteria, jednak ten najbardziej podstawowy wyodrębnia dwie główne grupy łożysk:


Zniżka -15%

Oblicz składkę ubezpieczenia OC


  • łożyska toczne
  • łożyska ślizgowe (w przeciwieństwie do łożysk tocznych, nie posiadają ruchomych elementów pośredniczących) 

Najczęściej zaś występującą grupą jest ta pierwsza, czyli łożyska toczne.

Budowa łożyska tocznego

Konstrukcyjnie budowa łożyska jest dosyć prosta. Składają się na nią trzy podstawowe elementy: 

  • pierścień wewnętrzny – służy do mocowania łożyska na wale (lub innym elemencie),
  • pierścień zewnętrzny – służy do mocowania łożyska w oprawie (lub innej obudowie),
  • element toczny łożyska – instalowany jest pomiędzy pierścieniami.
     

Na obu pierścieniach znajdują się bieżnie, pełniące istotną funkcję w zmniejszaniu tarcia. Bieżnia główna odpowiada za przenoszenie obciążeń głównych, natomiast bieżnia pomocnicza za przenoszenie wszystkich innych obciążeń.

Elementy toczne łożyska mogą mieć różne kształty (kulek, wałeczków, stożków, itp.).

Koszyk to dodatkowa (nie zawsze występująca w standardzie) część łożyska, która pomaga utrzymać elementy toczne w stałej odległości względem siebie, ale też znacznie ułatwia montaż samego łożyska.

Łożysko toczne może być wyposażone również w specjalne uszczelnienie, którego zadaniem jest ochrona wnętrza łożyska przed zabrudzeniem oraz zmniejszenie ryzyka wypłynięcia smaru z łożyska na zewnątrz.

Jak działa łożysko?

Mechanizm działania łożyska tocznego jest równie nieskomplikowany co jego budowa. Polega on na obracaniu się (toczeniu) elementu tocznego łożyska pomiędzy wprawionymi w ruch pierścieniami, a dokładniej: pomiędzy bieżniami pierścieni. Celem tego prostego rozwiązania jest przede wszystkim zmniejszenie tarcia między wałem a oprawą.

Zamontowanie wału w oprawie bez zastosowania łożyska sprawia, że te dwa elementy bezpośrednio ocierają o siebie. Powstające w ten sposób tarcie powoduje, że praca tych elementów jest głośna i wymaga dużych nakładów energii, natomiast same części szybko się zużywają (wał się zmniejsza, otwór w oprawie się zwiększa), wymagając tym samym częstszej wymiany. To wszystko ostatecznie składa się na wysokie koszty i niski komfort użytkowania.

Odpowiedzią na te problemy są łożyska toczne. Ich prawidłowe zastosowanie i używanie może wygenerować mnóstwo korzyści takich jak: cichsza i efektywna praca całego układu, zmniejszone tarcie, a w efekcie zmniejszone ścieranie się części układu, niższy poziom zużycia energii, a co za tym idzie – niższe koszty utrzymania i użytkowania.

Łożyska toczne – zastosowanie

Dzięki wyżej opisanemu działaniu łożysk tocznych oraz korzyści płynących z jego stosowania, łożyska toczne znalazły bardzo szerokie zastosowanie, przede wszystkim w motoryzacji. W pojazdach samochodowych łożyska wykorzystywane są na przykład w skrzyni biegów, układzie napędowym, mechanizmie sprzęgła, konstrukcji mechanizmu różnicowego, półosiach napędowych, tylnym moście napędowym, a także w pompie cieczy, pompach paliwowych, wentylatorze czy alternatorze. 

Inne szerokie zastosowanie łożysk tocznych to maszyny codziennego użytku, takie jak sprzęty AGD, rowery, rolki, wrotki, wiatraki.

Łożyska toczne wykorzystuje też przemysł spożywczy, na przykład w mechanizmie służącym do butelkowania napojów.

Podział łożysk tocznych

Łożyska toczne można podzielić na wiele grup i kategorii, przyjmując za kryterium dany element łożyska, konkretną cechę lub właściwość czy ogólną specyfikę budowy. Bardziej kompleksowe podziały mogą łączyć kilka kryteriów jednocześnie, na przykład rodzaje łożysk i ich zastosowanie.

Jednak podstawowa (i jednocześnie również najpopularniejsza) klasyfikacja łożysk tocznych, to ta ze względu na kształt elementów tocznych. Opisuje ona takie rodzaje łożysk jak:

  • łożyska kulkowe – najbardziej rozpowszechnione łożyska toczne, mające najszersze zastosowanie. Mogą przenosić obciążenia osiowe i promieniowe. Ze względu na wiele możliwości oraz uniwersalność, wykorzystywane są zarówno w drobnych urządzeniach użytku codziennego, jak i w bardzo dużych maszynach. Wśród nich można wyróżnić dodatkowe rodzaje łożysk kulkowych: łożyska kulkowe zwykłe, łożyska kulkowe wahliwe, łożyska kulkowe wzdłużne, łożyska kulkowe skośne;
  • łożyska wałeczkowe – łożyska toczne wykorzystywane do przenoszenia dużych obciążeń osiowych (większych niż łożyska kulkowe), zwłaszcza przy wysokich prędkościach obrotowych;
  • łożyska igiełkowe – główna zaleta tych łożysk tocznych to wysoka nośność przy stosunkowo małym rozmiarze, dzięki czemu znajdują one szerokie zastosowanie w urządzeniach przemysłu lekkiego oraz wysokoobrotowych sprzętach AGD;
  • łożyska stożkowe – tzw. łożyska toczne dzielone, co oznacza, że muszą być ściskane spoczynkową siłą osiową, znajdują zastosowanie w urządzeniach, w których w miejscu łożyskowania działają siły osiowe i promieniowe;
  • łożyska baryłkowe – łożyska toczne, które charakteryzują się tym, że poza przenoszeniem obciążeń promieniowych, mogą przenosić również obciążenia osiowe w obu kierunkach.

Inny podział łożysk, który pod uwagę bierze zmianę położenia kątowego pierścieni, wyróżnia takie rodzaje łożysk tocznych jak:

  • łożyska zwykłe (ich pierścienie nie wychylają się);
  • łożyska samonastawne (ich pierścienie zewnętrzne mają sferyczny kształt, wykazują brak wrażliwości na błędy współosiowości);
  • łożyska wahliwe (ich konstrukcja pozwala na dopasowywanie się osi obrotu łożyska do osi obrotu wała).

Jeszcze inne klasyfikacja – ze względu na kąt, pod jakim działa siła całkowita – dzieli łożyska toczne na:

  • łożyska promieniowe;
  • łożyska skośne;
  • łożyska osiowe.

Duża różnorodność cech, właściwości i zastosowań łożysk tocznych spowodowała, że ich producenci zdecydowali się ją usystematyzować, wprowadzając specjalne oznaczenia, które znacznie ułatwiły poruszanie się po terenach specyfikacji technicznej łożysk tocznych.

Oznaczenia łożysk tocznych mają postać kodów, składających się z cyfr i liter, a każdy symbol ma przypisane konkretne znaczenie. Zwykle te same symbole oznaczają to samo nawet w przypadku różnych producentów, chociaż mogą się zdarzać wyjątki od tej reguły.

Znajomość systemu oznaczeń dedykowana jest jednak osobom z branż, zajmujących się produkcją, sprzedażą lub profesjonalnym montażem łożysk tocznym. Użytkownikom maszyn czy urządzeń zawierających łożyska toczne, w razie konieczności ich wymiany, powinno wystarczyć doradztwo profesjonalisty.

Wady i zalety łożysk tocznych

Do korzyści, jakie daje zastosowanie łożysk tocznych należy przede wszystkim zaliczyć niższe koszty eksploatacji, zwiększoną wydajność i dłuższą pracę całego układu, oraz wyższy komfort jego użytkowania. Łożyska toczne mogą posiadać również wady, choć w porównaniu do zalet, wydają się one znikome. Należą do nich wady konstrukcyjne łożyska oraz jego nieprawidłowy montaż. Zbyt duży nacisk na łożysko, a także rdza (lub inne zanieczyszczenia) powstałe na łożysku mogą powodować jego nieprawidłowe działanie.

Dlatego, by łożysko działało poprawnie przez jak najdłuższy czas, ważny jest jego właściwy wybór. Podobnie jak w przypadku wybierania najkorzystniejszej oferty ubezpieczenia OC, tak samo w przypadku wyboru optymalnego łożyska, warto skorzystać z profesjonalnych usług doradczych lub przynajmniej dobrze zapoznać się informacjami znajdującymi się na stronie producenta.